Vijf benauwde minuten

Vastloper in Zoutkamp: Vijf benauwde minuten

‘Wat staat die paal daar raar in het water’, roep ik als we vanuit Zoutkamp naar het Hunsingokanaal varen. Terwijl Pieter haastig de dieptemeter aanzet, klinkt het drie seconden later alsof we over een stapel stenen bonken. Pieter zet meteen de boot in de achteruit, maar er lijkt geen beweging in te zitten. Pas na vijf benauwde minuten weet hij met behulp van de boegschroef de Canicula los te wurmen.

Terwijl ik door het water probeer te kijken wat er onder de Canicula ligt, vaart een boot om ons heen, ruim om de ‘rare paal’, richting Hunsingokanaal. Met de schrik nog in de benen, varen we achter het schip aan door de mooi gerestaureerde Hunsingosluis en gaan het kanaal op richting Ulrum.

Averij?

Ondertussen duik ik de motorruimte in en controleer ook de opbergruimte achterin de Canicula. Gelukkig is er (nog) geen nattigheid te zien. In de jachthaven van Zoutkamp kunnen we uit het water worden getakeld. Dus hoe langer we doorvaren met averij, hoe verder we terug moeten als het tóch mis blijkt te zijn.

Maar na een paar kilometer durven we er voorzichtig op te vertrouwen dat het meevalt. We varen verder, scherp gefocussed op blubblub-geluiden. Elk bonkje, ieder schuddertje is verdacht. Zelfs als ik nu, een paar maanden later, bezig ben met de montage van de video, krijg ik het bij het bekijken van de beelden nog steeds benauwd.

In deze video vertelt Pieter hoe het zo mis kon gaan. En je kunt natuurlijk ook zien hoe het ons verder vergaat tijdens deze prachtige tocht tussen Munnekezijl en Winsum. De video is voor jullie nu al te bekijken, aan het eind van de middag wordt-ie op YouTube gepubliceerd.

Wie wij zijn

Wij zijn Pieter en Marieke en met ons scheepsmaatje Skipper varen we met de Canicula door heel Nederland. Elke maand schrijven we een blog, gekoppeld aan onze nieuwste video op ons YouTube-kanaal. In de artikelen delen we de verhalen die nét niet in de video passen, maar te leuk zijn om niet te vertellen. Daarnaast schrijven we over mooie aanlegplaatsen, ontwikkelingen in de watersport en publiceren we nieuwe vaarroutes die we zelf hebben gevaren. Ons schip is een St. Tropez cabincruiser van 9.20 meter lang, 80 cm diep en 2.20 meter hoog.

Lees ook: Over ons

Sterke verhalen van de leugenbank

Wij zijn dol op Zoutkamp. De havens ademen nog steeds de sfeer van het vissersdorp van weleer. Met langs het water vrolijke houten huisjes die doen denken aan Scandinavische dorpjes. Op de kop van de binnenhaven staat een leugenbankje, waar aan het eind van de middag de mannen zich verzamelen om sterke verhalen op te dissen. Ernaast het gebouw waarin vroeger de deuren van de Reitdiepsluis werden onderhouden. De deurenloods werd in 1986 omgebouwd tot restaurant, vandaar de naam ZK86 (ZK uiteraard voor Zoutkamp). Daar kun je je liggeld betalen en natuurlijk een visje eten.

Lees ook: Aanleggen in Zoutkamp

Zoutkamper buurtje

Toch staat er, afgezien van de haven en een enkel straatje, nauwelijks meer authentieke bebouwing in het centrum. Rond 1960 werden veel 18e- en 19e-eeuwse vissershuizen gesloopt. Ze stonden dicht op elkaar in smalle straatjes en waren bovendien slecht onderhouden. Toch zijn ze niet allemaal verloren gegaan: dertien huisjes zijn overgebracht naar het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen, waar je ze kunt bekijken in een speciaal Zoutkamper buurtje.

Juweeltjes van de zeeën

Ook al is de vrije toegang naar zee allang verdwenen, Zoutkamp staat nog altijd bekend om zijn garnalenvisserij. Jarenlang was een groot deel van het dorp betrokken bij de vangst en de verwerking van de ‘juweeltjes van de zeeën’. Ook vandaag de dag is Zoutkamp nog steeds het centrum van de internationale garnalenhandel.

‘Genoat’ door Ede Staal

In de video hoor je een klein stukje van het lied ‘Genoat’ (Garnaal) van de iconische Groningse troubadour Ede Staal. Het voert te ver om te zeggen dat het lied specifiek over de garnalenvisserij in Zoutkamp gaat, maar de Zoutkamper garnalen werden langs alle kustdorpen uitgevent. Ede groeide op in het nabijgelegen Leens en zal in zijn jeugd vást zo’n garnalenverkoper “genoat, genoat” hebben horen roepen.

Hier een YouTube-link naar het héle liedje. Gewoon omdat het zo mooi is…

Verrassend mooie vaarroute

Onze tocht van Munnekezijl via Zoutkamp naar Winsum voert door het Noord-Groninger zeekleigebied, dat het Hogeland wordt genoemd. Vanuit Zoutkamp varen we eerst door het Hunsingokanaal, dat bij Leens overgaat in de Hoornse Vaart. Dat water wordt voorbij Abelstok Mensingeweersterloopdiep, waarna we bakboord uitgaan over het Winsumerdiep naar, inderdaad, Winsum.

   

In het traject komen we twee sluizen tegen, de Hunsingosluis en de sluis bij Abelstok. De laagste brug is de Nijenkloostertil van H 23.7, waar wij nog nét onderdoor kunnen varen. Het is een verrassend mooie route, veelal door uitgegraven maren. Dat zijn voormalige kweldergeulen, kreken en prielen uit de tijd dat Noord-Groningen nog een kweldergebied was. We komen voorbij plaatsen als Ulrum, Leens, Wehe-den Hoorn en Mensingeweer, met karakteristieke kerken en mooie molens.

Wat je niet ziet in de video

Bij Leens ligt landgoed Verhildersum, inmiddels museum, dat we graag willen bekijken. Helaas liggen er dikke baggerbuizen naast de aanlegsteiger, waardoor we er niet kunnen afmeren. Dat is jammer, want we hadden ons verheugd op een wandelingetje naar het middeleeuwse steenhuis. We kennen Verhildersum als een romantische borg met mooie tuinen, maar het was ooit een plek waar oorlogsvluchtelingen, soldaten, familieconflicten en eigendomsrechten door elkaar liepen. Reden genoeg om nog een keer een poging te doen bij het landgoed aan te leggen.

Wat je nog meer niet ziet

Tussen het dubbeldorp Wehe-den Hoorn en Mensingeweer liggen brug en sluis Abelstok. Tijdens de zoektocht naar de herkomst van deze bijzondere namen stuit ik op een verhaal uit de Groninger Volksalmanak. Volgens de almanak begon het allemaal met een zekere Abel, die beweerde dat hij met zijn polsstok wel even over het water kon springen. Niemand wist of hij het echt zou durven, maar Abel zette zich af, vloog over het water en sprong zó ver dat hij uit het zicht verdween.

Ongerust riepen de achterblijvers:  “Wee, wee!” Zo zou Wehe aan zijn naam zijn gekomen. Maar even later klonk uit de omgeving geruststellend hoorngeschal om te laten weten dat alles goed was met Abel. Sindsdien sprak men over Den Hoorn. En toen Abel eindelijk weer opdook, slaakte iedereen een zucht van verlichting: “D’ mens is er weer!” Zo ontstond de naam Mensingeweer. Waar de naam ‘Abelstok’ vandaan komt, vermeldt het verhaal niet, maar dat kunnen we nu zelf wel verzinnen.

Of het echt gebeurd is? Dat denk ik niet. Maar een goed Gronings verhaal hoeft niet altijd waar te zijn om verteld te worden.

Hippiecommune

Naast sluis Abelstok staat een bosje, dat ons niet zo was opgevallen. Best merkwaardig, als je bedenkt dat er nauwelijks bos is in dit deel van Groningen. We zullen wel te druk zijn geweest met de bediening van de sluis. Maar ooit was het bos een bloeiende fruitkwekerij, die een hippiecommune werd en daarna verviel tot een verwilderde boomgaard. In Wehe-den Hoorn kun je aanleggen voor een wandeling naar deze welhaast mythische plek.

Lees meer: De hippies en hillbillies van Abelstok

Borrelen bij de buren

Voorbij Abelstok en Mensingeweer is het niet ver meer naar Winsum. Nadat we de mooie Boog zijn gepasseerd, komen we bij de tweede brug die de kernen Winsum en Obergum met elkaar verbindt, de Jeneverbrug. Het verhaal gaat dat vroeger aan beide kanten van het Winsumerdiep een café zat. Wie in Winsum woonde, kon dus naar Obergum lopen voor een borrel, en andersom. Vooral op zondag speelde dat een rol: volgens de lokale overlevering vond men het niet gepast om in je eigen dorp in de kroeg te zitten. Een borreltje drinken aan de overkant kon kennelijk wél door de beugel. En daarom werd het hoogholtje de Jeneverbrug genoemd.

Aan wal met Skipper

Nu we ons scheepsmaatje Skipper mee hebben, zijn we tijdens het varen ineens bezig met de vraag: kunnen we hier eigenlijk van boord? De Waterkaarten-App blijkt daarbij verrassend handig. Bij steeds meer aanlegplaatsen kun je tegenwoordig zien of je aan wal kunt, ideaal als Skipper er onderweg even uit moet.

We zien wel dat bij sommige aanlegplaatsen nog helemaal niets staat vermeld. Dat wil niet zeggen dat je er niet van boord kunt;  als de informatie onbekend is, toont de app een ‘nee’, om onduidelijkheid voor de gebruiker te voorkomen. Gebruikers kunnen meehelpen de info aan te vullen vanuit de app, via het detailscherm van de aanlegplaats en de knop ‘Aanpassing voorstellen’.

   

Onze video’s bij Mr illi

Sinds ongeveer een jaar leveren we onze video’s aan Mr illi, een organisatie die televisie en technologie inzet voor ouderen met dementie. Het is een soort Netflix, maar dan speciaal voor deze doelgroep. Naast muziek en spelletjes biedt Mr illi vooral veel video’s, om herinneringen op te roepen en gesprekken op gang te brengen. De filmpjes van onze vaartochten passen daar mooi bij: water, bruggen, sluizen, havens en het leven aan boord zijn voor veel mensen herkenbare onderwerpen.

En zo kregen we onlangs ineens bezoek van Ivor en Ruurd van Mr illi die ons en de Canicula kwamen filmen voor een eigen video. Best bijzonder om nu eens niet achter de camera, maar ervóór te staan. We vinden het fijn dat onze filmpjes op deze manier ook iets kunnen betekenen voor mensen die herinneringen hebben aan varen. 

En dan nog even dit

Het onderhouden van de website en het maken van de video’s is niet goedkoop. Wil je ons steunen? Koop dan een vaarroute, voor de prijs van een glaasje rosé. De betaling gaat via creditcard. Klik op de link en het wijst zich vanzelf. Heb je geen creditcard, stuur dan een mailtje naar marieke@decanicula.nl. Wij én heel veel andere watersporters zijn je er dankbaar voor!

En heb je een vaarvriend die onze blogs nog niet kent? Stuur deze mail dan door, wie weet doe je er je vriend een plezier mee!

Hoe onze reis verder gaat

In Winsum zijn we uiteraard al lang niet meer te vinden. We gaan via Groningen naar Drenthe, waar we door oude veenkanalen en trekvaarten verder naar het zuiden varen. Dát zie je in de volgende video voorbij komen. En al duurt het altijd wel een paar weken voordat er weer een filmpje klaar is, ze komen écht!

• Lees ook: de Turfroute, niet voor op je achterwerk
• Geniet mee: vanuit Friesland naar Bergen op Zoom en weer terug
• Bekijk: onze reis door Noord-Holland

Marieke, Harlingen, september 2026

Bronnen:

• Zoutkamp.net: Saneringsgolf centrum
• Groninger Borgen: Verhildersum
• Verhalen van Groningen: De verwilderde boomgaard van Abelstok
• Groninger Volksalmanak: Abelstok
• Jeneverbrug Winsum: Mijn Hogeland
• Streamingsdienst voor mensen met dementie: Mr illi