We varen de cirkel rond!

De ontbrekende stukjes: eindelijk varen we de cirkel rond!

Soms ontdek je pas achteraf wat je allemaal hebt gemist. In het vaarseizoen van 2025 trokken we met de Canicula via Ter Apel Duitsland in, om bij Termunterzijl weer terug te keren naar het Nederlandse binnenwater. Een prachtige tocht, maar in ons logboek ontbrak dus één stukje Drenthe en een stukje Groningen waar we met een boog omheen waren gevaren.

Karakteristieke bruggen

Dit jaar besloten we de cirkel in Nederland alsnog te ronden. Vanuit de stad Groningen zetten we koers over het Winschoterdiep, om vervolgens via het Zuidlaardermeer en de kanalen van de Veenkoloniën richting Stadskanaal te varen. Een verrassend afwisselende route met (heel veel) karakteristieke bruggen, die verrassend snel voor ons geopend werden.

   

Turf en scheepvaart

We ontdekten een vaargebied dat veel meer te bieden heeft dan je op het eerste gezicht zou denken. Want achter de soms wat rechte en eindeloos lijkende kanalen schuilen bijzondere verhalen. Over turf en scheepvaart, door een landschap dat door de eeuwen heen compleet is veranderd en langs plaatsen waar de tijd soms lijkt te hebben stilgestaan.

Uiteindelijk kwamen we weer uit in Ter Apel, waar we een jaar eerder de grens met Duitsland waren overgestoken. Daarmee was de cirkel rond en konden we ook de ontbrekende stukjes Groningen en Drenthe inkleuren op onze waterkaart.

Maar wat kwamen we onderweg allemaal tegen? Welke plekken verrasten ons en waar moesten we even slikken? Blog-abonnees kunnen hier alvast deel 3 van onze vakantievaartocht bekijken: tussen Winsum en Stadskanaal. 

Wie wij zijn

Wij zijn Pieter en Marieke en met ons scheepsmaatje Skipper varen we met de Canicula door heel Nederland. Elke maand schrijven we een blog, gekoppeld aan de nieuwste video op ons YouTube-kanaal. Met daarin de verhalen die nét niet in de video passen, maar te leuk zijn om niet te vertellen. Daarnaast schrijven we over mooie aanlegplaatsen, ontwikkelingen in de watersport en publiceren we nieuwe vaarroutes die we zelf hebben gevaren. Ons schip is een St. Tropez cabincruiser van 9.20 meter lang, 80 cm diep en 2.20 meter hoog.

Lees ook: Over ons

Hotspot

Het vorige trajact van deze vakantietocht eindigde in Winsum (zie blog en video) en voordat we het ontbrekende stukje Drenthe en Groningen konden ‘inkleuren’ moesten we natuurlijk eerst nog een eindje varen. De tocht ging oostwaarts naar Onderdendam en vervolgens over het Boterdiep via Bedum naar de stad Groningen. In de zeventiende en achttiende eeuw was deze trekvaart dé snelweg van Noord-Groningen, met Onderdendam als hotspot. Dat is natuurlijk al lang niet meer zo. Onderdendam verloor haar status toen de trein zijn intrede deed en dit plaatsje links liet liggen. Maar aan de monumentale huizen kun je nog steeds zien waaraan het dorp haar bijnaam ‘Klein Den Haag’ te danken heeft.

Waterschaps-kerkhof

De jachthaven van Onderdendam is voorzien van sanitair, walstroom en water. Rondom de haven ligt grasveld, met plek genoeg voor je tuinstoelen, bbq en parasol. Bovendien ligt de haven naast het Onderdendamsterbos, waar je een leuk rondje kunt wandelen. Bijvoorbeeld naar het historische kerkhof van Menkeweer. De bekendste persoon op de begraafplaats is Adriaan Jan van Roijen, bij leven notaris, Eerste Kamerlid én dijkgraaf van het waterschap Hunsingo. Grappig detail: de begraafplaats werd door het waterschap van de kerk gekocht omdat het zich aan Van Roijen verplicht voelde zijn graf goed te onderhouden.

Lees ook: Wandelen rond Onderdendam

Konvooivaren

De jachthaven ligt idyllisch aan het Warffumermaar, waarover je nog steeds naar Warffum kunt varen, tenminste als je boot niet hoger is dan H26.5. Wij gaan de andere kant op, om in konvooi via Bedum naar Groningen te gaan. Dat klinkt interessant, maar het konvooi bestaat alleen uit ons, want er is geen ander schip te bekennen op deze winderige dag.

Meer info: Konvooivaren in Groningen

Terwijl we wachten voor de Zijlvesterbrug staat naast ons een struise dame vastgeketend aan een jaaglijn. Ze herinnert aan de tijd dat bij windstil weer schepen vanaf de wal werden voortgetrokken, het zogeheten ‘jagen’. Dat gebeurde soms met een paard, maar lang niet altijd. Vaak was het de schippersvrouw die zich in het tuig hees en man, kinderen, schip en lading door het Groningse landschap sleepte. Op de borstband staat een Groningse spreuk met een flinke dosis wrange humor: ‘Wèl zien vraauw laif het, holdt heur veur ogen’,  zee schipper en dee heur ien lien’. Vrij vertaald: ‘Wie zijn vrouw liefheeft, houdt haar voor ogen’, zei de schipper, en legde haar aan de lijn.

Zeldzame rolpalen

De dame is voor wat extra sjeu vastgemaakt aan een rolpaal. De draaiende rollen aan die paal zorgden ervoor dat de jaaglijn soepel de bocht kon volgen, zonder dat het schip de oever raakte. Je ziet ze her en der nog staan, maar omdat de rolpaal steeds zeldzamer wordt, inventariseert Museum aan de A (voorheen het Noordelijk Scheepvaartmuseum) alle nog bestaande rolpalen in Nederland en het buitenland, de replica’s én de aan de rolpaal verwante strijk- en wisselpalen. Weten we dat ook maar weer.

Wat je niet ziet in de video

Ook voor de kerk in Zuidwolde prijkt een rolpaal langs de waterkant. Maar onze interesse gaat deze keer vooral uit naar het godshuis, dat geldt als één van de oudste van Groningen. Het prachtige gebouw uit de elfde eeuw heeft een opmerkelijke geschiedenis. Want toen het halverwege de negentiende eeuw steeds drukker werd op het jaagpad, moest de weg worden verbreed. Daarbij stond het eeuwenoude koor van de kerk in de weg. In 1854 werd de kerk daarom ingekort.

De turfvaarten op de grens van Groningen en Drenthe

En dan komen we toe aan de ontbrekende schakel. Voorbij Groningen gaan we zuidwaarts over water dat eerder Schuitendiep en Heerendiep werd genoemd, maar dat, sinds het werd doorgetrokken naar Winschoten, onprozaïsch door het leven gaat als Winschoterdiep. Tegenover scheepswerf Pattje in Waterhuizen steken we stuurboord uit het idyllisch kronkelende Drentsche Diep in, dat de toegang is naar het Zuidlaardermeer. De waterplas is nogal ondiep, vandaar dat we braaf de boeien volgen, richting de verbinding naar het Kieldiep, de Leinewijk.

We wonen hemelsbreed nog geen twintig kilometer van het Zuidlaardermeer. We rijden er dan ook geregeld langs met de auto, door Anner- en Eexterveenschekanaal terug naar Assen. Daarom vinden we het superleuk om ook een keertje met de Canicula door dit gebied te varen. Helaas werkt het weer niet mee en varen we na onze overnachting bij Allround Watersport Meerwijck snel verder…

Van Turfvaart naar Toervaart

De Leinewijk was ooit een belangrijke transportverbinding in het veenkoloniale landschap, maar de turfschepen verdwenen en het kanaal – de wijk – raakte in de vergetelheid. Dankzij het project Van Turfvaart naar Toervaart werd de Leinewijk in 2008 weer opengegraven voor de recreatievaart en ontstond opnieuw een verbinding tussen het Zuidlaardermeer en de Groningse en Drentse veenkoloniën.

Omdat er heul veul bruggen over het water liggen is ook hier konvooivaart ingesteld. Die begint voor ons bij de Leinebrug, waar al een paar schepen liggen te wachten. De brugwachters rijden om-en-om naar de volgende brug en zo gaan we in snel tempo door het Kieldiep, met op beide oevers veel interessante veenkoloniale huizen, afgewisseld met al dan niet gedempte zijkanalen, de wijken, of wiek’n in het Drents.

Deftig herenhuis

Voorbij het acht-kilometer-lange Kiel-Windeweer gaan wij stuurboord uit naar het dorpje Annerveenschekanaal. Het Kieldiep stroomt verder, om even verderop over te gaan in het nieuw opengegraven Westerdiepsterdallenkanaal, dat naar Wildervank en Veendam voert. Dat is ook leuk om een keertje te doen. Maar wij gaan zuidwaarts, langs het deftige herenhuis dat gebouwd werd door Lambartus Grevijlink, die geld wilde verdienen met de ontginning van de Anner- en Eextervenen.

   

Het monumentale pand staat opvallend te pronken op de kop van het Grevelingskanaal. Lambartus woont er al lang niet meer, maar zijn kanaal is weer bevaarbaar en komt zes kilometer verderop uit in Bareveld. Ook hier gaat het in fatsoenlijk tempo door de vaart. Halverwege ligt jachthaven Annermond, waar we ook wel graag hadden willen overnachten, maar het weer werkt niet mee en bovendien staat er een graafmachine lawaai te maken.

Lees ook: Aanleggen in Annerveenschekanaal

Miljoen tolguldens

De stad Groningen had een flinke vinger in de pap bij de ontginning van de Drentse venen. De stad hield de rechtstreekse verbinding tussen het Grevelingskanaal en het Stadskanaal bij Bareveld jarenlang gesloten. Hiermee dwong de stad de schepen door de Groningse kanalen te varen om zoveel mogelijk aan de doorvaart te verdienen. Dat leverde Groningen tussen 1816 en 1848 bijna een miljoen aan tolguldens op. Pas rond 1873 werd de dam bij Bareveld doorgestoken, waardoor de vaarwegen rechtstreeks met elkaar werden verbonden en de turfvaart naar Groningen een stuk korter, én goedkoper werd.

Museumspoorlijn

Sinds die tijd ligt er gelukkig een brug bij Bareveld. Daarna varen we onder een viaduct door. Het blijkt onderdeel van een oude spoorlijn, die inmiddels in handen is van de Museumspoorlijn STAR, de stichting Stadskanaal Rail, een verwijzing naar de oorspronkelijke naam: Groningsch-Drentsche Spoorwegmaatschappij Stadskanaal–Ter Apel–Rijksgrens. Na Bareveld komen we op het Stadskanaal, het kanaal dat z’n naam kreeg van de Stad Groningen, en waar ook de grootste plaats naar genoemd is: Stadskanaal.

Hoe onze reis verder gaat

Stadskanaal is natuurlijk bij lange na niet het eindpunt van onze reis. In de volgende video pakken we nog één ontbrekend stukje van de cirkel, namelijk het traject tot Ter Apel. Daarna varen we, net zoals vorig jaar, opnieuw door de Veenvaart. Deze keer met een overnachting bij de Koppelsluis, waar je prachtig kunt wandelen. Voorbij de Spaarsluis komen we weer in voor ons onbekend vaargebied en leggen aan in vestingstad Coevorden. Je ziet het allemaal in onze volgende video.

En al duurt het altijd wel een paar weken voordat er weer een filmpje klaar is, ze komen écht! Met een klik op de banner kun je je gratis abonneren.

Laatste trip van 2026

Inmiddels is voor ons het vaarseizoen voorbij. Dit weekeinde (jawel, dit is actueel) hebben we nog een nachtje doorgebracht op de Canicula, om met een etentje het seizoen in stijl af te sluiten. De gasfles is van boord en de dieseltank gevuld. Eén van de komende dagen wordt de boot uit het water getild voor een winterslaap in de loods. En dan kunnen we zien of het onderwaterschip schade heeft opgelopen na onze vastloper in Zoutkamp.

Lees meer: Zes tips om je boot winterklaar te maken

Wintervaren

Het gebeurt niet zo vaak dat we in november nog een rondje varen. Twee jaar geleden deden we dat ook, toen we op uitnodiging van Marketing Friesland een heuse wintervaartocht ondernamen. Met een gehuurd schip en voor ons georganiseerde uitjes, echt superleuk. Met de winter op komst delen we de video hier nog een keertje, misschien halen jullie er inspiratie uit!

Welke havens zijn open in de winter?

Onze watersportvrienden van de Iris verzamelden de havens in Friesland die ook in de winter faciliteiten bieden. Staat jouw haven er niet bij? We horen het graag!

• Oudega (Smallingerland) stroom via AanUit.net
• Joure max 74 uur, geen stroom en water
• Heeg (passantenhaven Heegerwâl) alleen stroom en halve prijs
• Woudsend de Rakken, stroom en water aanwezig en mogelijk douchen
• Sneek De Domp, stroom, water en douchen
• Earnewald alleen stroom
• Wartena stroom en water
• Dokkum alleen stroom
• Kuikhorne alleen stroom
• Grou stroom en water

En dan nog even dit

Het onderhouden van de website en het maken van de video’s is niet goedkoop. Wil je ons steunen? Koop dan een vaarroute, voor de prijs van een glaasje rosé. De betaling gaat via creditcard. Klik op de link en het wijst zich vanzelf. Heb je geen creditcard, stuur dan een mailtje naar marieke@decanicula.nl. Wij én heel veel andere watersporters zijn je er dankbaar voor!

En heb je een vaarvriend die onze blogs nog niet kent? Stuur deze mail dan door, wie weet doe je er je vriend een plezier mee!

• Lees ook: Doorvaren na het zomerseizoen
• Geniet mee: Rondje Noord-Nederland met een randje Duitsland
• Bekijk: Onze reis door België

Marieke, Woudsend, november 2026

Bronnen:

• De verhalen van Groningen: De trekvaartverhalen van het Boterdiep
• Visit Groningen: Kerk Zuidwolde
• Drenthe.nl: Grevijlinkhuis
• Museumspoorlijn: STAR
• Grevelingskanaal: Miljoen tolguldens