Tussen Hindeloopen en Stavoren ligt Koudum. We varen er vaak langs op weg naar een mooie ligplaats in de Swarte Walde…We hebben er geen idee van dat in Koudum een zeeheld woonde. Totdat we een expositie bekijken in het Fries Scheepvaartmuseum. Een Friese zeevaarder die over de hele wereld oorlogen voerde in opdracht van de Hollandse stadhouder.

Jacob Benckes

Op zich niet zo gek: Koudum lag vroeger vlakbij de Zuiderzee. Heel wat inwoners verdienden de kost op het water. Onder hen deze kapitein-ter-zee Jacob Benckes, geboren in 1637 in Koudum en overleden in 1677 in Tobago.

Tobago?
Varen met de Canicula - Een vergeten zeeheld uit Koudum
Kapitein-ter-zee Jacob Benckes. Hij wordt wel de laatste vertegenwoordiger genoemd van de agressieve Nederlandse zeemacht uit de zeventiende eeuw.
Wapenfeit

Details over het leven van onze Jacob Benckes kun je vinden op Wikipedia. Inderdaad overleden op Tobago, een eiland voor de kust van Zuid-Amerika. Vooral deze zin intrigeert: Zijn belangrijkste wapenfeit, de herovering van Nieuw-Nederland in 1673, is hem om politieke redenen nooit toegekend.

Nieuw-Nederland

Op Nieuw-Nederland lag Nieuw-Amsterdam, oftewel New York! Tussen Koudum en Tobago is dus van alles gebeurd. Het is aan schrijver Jan de Vries uit Koudum te danken dat we weten wat er achter die intrigerende zin schuilt.

Varen met de Canicula - Een vergeten zeeheld uit Koudum
Nieuw-Nederland zoals Jacob Benckes het zal hebben gezien vanaf zee. Schilderij van Johannes Vingboons
Complot

De Vries schreef er een boek over, getiteld: “Verzwegen zeeheld”. Verzwegen, want volgens de Koudumer schrijver schuilt er een heel complot achter de herovering van Nieuw-Nederland. In het kort: Rond 1664 was Nieuw-Nederland – zoals de naam al aangeeft eerder een Nederlandse kolonie – in bezit van Engeland. Nederland was in een bloedige zee-oorlog met Engeland verwikkeld. Om vrede te krijgen bedacht stadhouder Willem III een list: Nieuw-Nederland terug veroveren op de Engelsen. Op deze manier had hij wisselgeld om een einde te maken aan de strijd.

Varen met de Canicula - Een vergeten zeeheld uit Koudum
Een gravure van Allard Ottens van rond 1660 met Nieuw-Nederland en Nieuw-Amsterdam
Vergeten of verzwegen

En Willem wilde die klus graag laten klaren door kapitein-ter-zee Jacob Benckes, in dienst van de Admiraliteit van Amsterdam. Er was alleen een probleem: als bekend werd dat de opdracht van de Amsterdamse Admiraliteit – lees Willem III – kwam, kreeg-ie nog veel meer ruzie met Engeland. Om dat te voorkomen werd een kapitein van de Admiraliteit van Zeeland naar voren geschoven.

Mooi verhaal

Deze Cornelis Evertsen kreeg zogenaamd min of meer per ongeluk Nieuw-Nederland in handen, waarbij Benckes een ondergeschikte rol zou hebben vervuld. Zo leek het alsof Amsterdam en Willem III er niks mee te maken hadden. Maar niets is minder waar, heeft schrijver De Vries uitgedokterd: alle eer kwam toe aan de Fries Jacob Benckes. Enfin, lees het zelf maar. Het is een mooi verhaal.

Varen met de Canicula - Een vergeten zeeheld uit Koudum
Het eiland Tobago met links onder de baai en de plek van de Sterrenschans
Tobago

Na de herovering van Nieuw-Nederland kreeg Benckes in 1676 de opdracht om het strategisch gelegen Tobago voor de kust van Venezuela op de Fransen te veroveren. Nieuw-Walcheren heette het eiland in de tijd. De missie slaagde en Benckes liet er fort Sterrenschans bouwen. Maar het eiland bleef niet lang in Nederlandse handen.

Varen met de Canicula - Een vergeten zeeheld uit Koudum
De eerste slag om Tobago
De slag om Tobago

De koning van Frankrijk wilde Tobago beslist terug. Een eerste poging om Benckes en zijn mannen weg te jagen mislukte. Tijdens een tweede poging een jaar later, schoten de Fransen een mortier in het kruithuis van het fort. Jacob Benckes en driehonderd medestrijders gingen mee de lucht in. De stoffelijke resten van de Friese zeeheld zijn achtergelaten op Tobago. In de Nicolaaskerk van Stavoren is zijn naam uitgehouwen op de zerk van zijn vrouw.

Varen met de Canicula - Een vergeten zeeheld uit Koudum
De tweede slag om Tobago met links van het midden fort Sterrenschans.

Wij kwamen onze vergeten of verzwegen zeeheld op het spoor door een expositie in het Fries Scheepvaartmuseum in 2018. In Koudum herinnert nog een straatnaam aan Jacob Benckes. Wil je er meer over weten? het boek van Jan de Vries is verkrijgbaar bij de Walburg Pers.

Nog een echt gebeurd avontuur lezen? Klik op de foto!

Varen met de Canicula - Het grote avontuur van zeevaarder Hendrick Hamel